Tylko Zdrowie

Smog, bardziej szkodliwy niż nam się wydaje

Margit Kossobudzka   16 lutego 2018 


Skutki smogu, które lekarze widzą najszybciej, to zaostrzenie astmy i innych chorób przewlekłych układu oddechowego (GETTY IMAGES)

Od zanieczyszczonego powietrza chorujemy na płuca i zatoki. Ale smog wywołuje też choroby układu sercowo-naczyniowego, a także zwiększa ryzyko zawałów, udarów niedokrwiennych i nadciśnienia. Nikt w Polsce nie wie, jaka jest skala tego zjawiska.

Smog to cząsteczki pyłu PM10 będące mieszaniną zawieszonych w powietrzu substancji toksycznych, m.in. metali ciężkich, dioksyn i furanów. Są około 100 razy mniejsze od ziarenka piasku i z łatwością wnikają do płuc. Te mniejsze pyły – PM2,5 – przedostają się także do krwiobiegu, transportując na swojej powierzchni toksyczne ładunki.

Teoria stresu i stanów zapalnych

 

– Przez wiele lat uważano, że smog wpływa tylko na układ oddechowy – mówi dr hab. med. Wojciech Feleszko, pediatra i immunolog z Kliniki Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. – Tymczasem niektóre z cząsteczek są tak małe, że przechodzą przez wszystkie filtry naszego organizmu. Przez nos, który wyłapuje większe cząstki, poprzez śluz wyściełający drogi oddechowe dostają się do pęcherzyków płucnych, przechodzą przez barierę pęcherzyka i wnikają do krwi. Płynąc z nią, docierają do różnych części ciała i potrafią oddziaływać na odległe narządy. Przekraczają też barierę krew – mózg.

 

PRZECZYTAJ TAKŻE: Zrobić biznes na smogu

 

Dla lekarzy szokiem było odkrycie, że smog wpływa na układ sercowo-naczyniowy i zwiększa ryzyko zawałów, udarów niedokrwiennych oraz nadciśnienia.

Teraz pojawiła się nawet koncepcja, że z zanieczyszczeniem powietrza związana jest też miażdżyca.

– Możliwe, że pod wpływem smogu w ścianie śródbłonka naczyń krwionośnych dochodzi do stresu oksydacyjnego. Tworzą się lokalne ogniska zapalne. Te ściągają do naczyń nasze komórki odpornościowe – makrofagi oraz cholesterol, które odkładają się w naczyniach, próbując to miejsce oblepić i zneutralizować. Na razie to tylko teoria, która jednak pokazuje, jak bardzo zmieniło się podejście naukowców do smogu – tłumaczy dr Feleszko.


Smog we Wrocławiu
Smog we Wrocławiu MIECZYSŁAW MICHALAK

 

Koncepcja zapalnego podłoża miażdżycy nie jest nowa. Od pewnego czasu na kongresach naukowych mówi się także o wpływie stanów zapalnych na rozwój cukrzycy czy otyłości. Teraz coraz częściej uważa się, że do powstawania tych subklinicznych zapaleń może się przyczyniać także smog, a nie tylko zła dieta czy brak ruchu.

Niektórzy uczeni przypuszczają też, że zanieczyszczone powietrze wpływa na ośrodkowy układ nerwowy.

– Hiszpanie przeprowadzili ostatnio badania wskazujące na to, że smog, działając w ośrodkowym układzie nerwowym, może zwiększać ryzyko rozwoju u dziecka ADHD, a nawet prowadzić do zmian morfologicznych w mózgu! Kiedyś tego typu sugestie budziły nasze spore wątpliwości. Teraz bardziej dają nam do myślenia – mówi dr Feleszko.

W ubiegłym roku kanadyjscy uczeni opublikowali wyniki badań dotyczących wpływu zamieszkania przy drogach o dużym natężeniu ruchu na rozwój demencji, choroby Parkinsona i stwardnienia rozsianego (SM).

 

PRZECZYTAJ TAKŻE: Uwaga, smog! Wrocław najbardziej zanieczyszczonym miastem świata

 

W badaniu wzięło udział ponad 6 mln dorosłych kanadyjskich obywateli w wieku 20-85 lat, którzy pięć lat przed rozpoczęciem badania nie mieli zdiagnozowanej żadnej z wymienionych chorób. Ich zdrowie śledzono w latach 2001-12.

Uczeni nie dostrzegli wprawdzie związku między mieszkaniem blisko ruchliwych dróg a ryzykiem rozwoju choroby Parkinsona i SM, znaleźli za to związek z demencją – był już dość wyraźny.

Osoby mieszkające w odległości 50 metrów od drogi z dużym ruchem miały o 7 proc. wyższe ryzyko rozwoju demencji. Wzrost ryzyka wynosił 4 proc. u ludzi żyjących od 50 do 100 metrów od ruchliwej drogi i do 2 proc. u osób żyjących od 101 do 200 metrów od drogi szybkiego ruchu. Naukowcy twierdzą, że wyniki mają związek z zanieczyszczeniem powietrza – długotrwałym narażeniem na dwutlenek azotu i drobne cząsteczki pyłów.

 

Na skutki trzeba czekać? Nie zawsze

 

Stres oksydacyjny w odległych tkankach może też być przyczyną procesu nowotworzenia. Problem w tym, że ten skutek może nastąpić dopiero po latach.

– Efekt odłożony w czasie powoduje, że człowiek ma tendencję do bagatelizowania zagrożenia. Nie dostrzegamy związku przyczynowo-skutkowego. Podobnie jest z palaczami. Ktoś pali i nie myśli o raku. Bo kiedy to się ewentualnie wydarzy? Za 40 lat? – mówi dr Feleszko.

 

PRZECZYTAJ TAKŻE: Maski, które ochronią przed smogiem. W elegancką kratkę i flamingi

 

Skutki smogu, które lekarze widzą najszybciej, to zaostrzenie astmy i innych chorób przewlekłych układu oddechowego.

– W okresach dużego smogu jest więcej przyjęć do szpitala. Rośnie też liczba wizyt lekarskich z powodu chorych zatok. To wręcz uderzające, jak dużo warszawskich dzieci ma objawy przewlekłego zapalenia zatok w okresie jesienno-zimowym. To jest częściowo związane z częstszymi infekcjami kataralnymi, ale przypuszczam, że smog się do tego dokłada. Dla lekarza to bardzo frustrujące, bo przepisuje lek, który powinien zadziałać, a nie działa. I co wtedy zrobić? Podać podwójną dawkę sterydu? I jaką mam gwarancję, że to coś da? Nie mamy opracowanych standardów podawania leków „na wypadek smogu”. A widać, że wtedy organizm czasem reaguje inaczej – wyjaśnia immunolog.

Dzieci, które wcześniej mieszkały w Europie Zachodniej, a teraz przeprowadziły się do Polski, skutki smogu odczuwają już po kilku tygodniach. Gdy mieszkały w Norwegii, we Francji czy w Niemczech, wszystko było w porządku, w Polsce nieustannie mają problemy oskrzelowe.

 

PRZECZYTAJ TAKŻE: Smog uszkadza DNA dzieci

 

Podobne spostrzeżenia mają dermatolodzy. Po wyjeździe z Polski u niektórych dzieci i dorosłych cierpiących na atopowe zapalenie skóryobjawy znikają, a stan skóry znacznie się poprawia. Choroba wraca, gdy tylko wracają do kraju.

– Oskrzela mają swoje mechanizmy obronne. Jeśli atakuje je wirus, obrona polega na tym, że na miejsce są ściągane komórki, które mają tego wirusa zjeść. Dodatkowo zaczynają wydzielać różne mediatory, czyli wysyłać informacje, że się dzieje coś niedobrego, czym przyciągają inne komórki stanu zapalnego. Efektem ubocznym tej walki jest skurcz oskrzeli. Gdy do płuc dostaną się cząsteczki pyłów, mechanizm obrony jest podobny. Organizm myśli, że toczy się w nim zakażenie, i wszczyna stan zapalny „na próżno”, bo pyłów nie da się zabić. A każdy stan zapalny ma swoje konsekwencje. W przypadku zatok mamy z kolei wzmożone wydzielanie śluzu i obrzęk, który jest konsekwencją stanu zapalnego – wyjaśnia dr Feleszko.

Nikt w Polsce nie wie, jaka jest skala tego zjawiska. To znaczy, na ile smog wpływa na zwiększoną liczbę zaostrzeń astmy czy chorób dróg oddechowych.

 

Jak żyć ze smogiem? Opowiada aktywistka, ekolożka, mama z warszawskiego Wawra

 

– To dlatego, że silne zanieczyszczenie powietrza przypada głównie na okres jesienno-zimowy, kiedy nakładają się na nie infekcje wirusowe. Jestem tym wyjątkowo zainteresowany jako immunolog, ponieważ to do mnie trafiają ludzie z nawracającymi zakażeniami. I mam poważną wątpliwość, ile z nich jest rzeczywiście zakażeniem, a ile jest skutkiem działania smogu. Bywa, że jest to jedno i drugie. Kiedyś żartowałem trochę z wyjazdów klimatycznych, bo nie do końca wierzyłem w moc balneoterapii. Teraz sam namawiam ludzi, że jeśli mają taką okazję, to niech zimą wyjeżdżają. Ale nie w góry, tylko nad morze – mówi lekarz.

 

CHOROBY, KTÓRE MOŻE WYWOŁAĆ SMOG:

 

CHOROBY UKŁADU ODDECHOWEGO

> zapalenie płuc

> zapalenie górnych dróg oddechowych

> zmniejszona czynność płuc

> zahamowany rozwój płuc u dzieci

> przewlekła choroba płuc, astma i mukowiscydoza

> kaszel, flegma, świszczący oddech, duszność i obrzęk nosa

> rak płuc

 

CHOROBY METABOLICZNE

> insulinooporność

> cukrzyca typu 2

> cukrzyca typu 1

> zaburzony metabolizm kości

 

CHOROBY UKŁADU KRĄŻENIA

> nadciśnienie

> dysfunkcja śródbłonka naczyń

> zwiększona krzepliwość krwi

> zakrzepica żył głębokich

> zaburzenia rytmu serca

> zastoinowa niewydolność serca

> zawał mięśnia sercowego

> udar

 

ZABURZENIA W ROZWOJU PŁODU I CHOROBY UKŁADU ROZRODCZEGO

> zahamowanie wzrostu płodu

> opóźnienie wzrostu wewnątrzmacicznego

> obniżona jakość nasienia

> stan przedrzucawkowy (u kobiet w ciąży)

> przedwczesne porody

> zmniejszona masa urodzeniowa dziecka

 

CHOROBY SKÓRY

> przyspieszone starzenie się skóry

> atopowe zapalenie skóry

 

CHOROBY NEUROLOGICZNE

> zaburzenia w rozwoju neurologicznym, w tym opóźniony rozwój neurologiczny u dzieci

> choroby neurodegeneracyjne

> depresja

> zaburzenia lękowe

 

PRZECZYTAJ TAKŻE: W smogu rodzi się więcej wcześniaków

Według Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Klatki Piersiowej oraz Europejskiego Towarzystwa Pulmonologicznego